Zedenzaken zijn ingrijpend en ingewikkeld. Ze hebben grote impact op de direct betrokkenen en stellen de rechters die over de zaak moeten beslissen voor grote uitdagingen. De kernvraag is vaak: hoe bewijs je wat er werkelijk is gebeurd, wanneer er twee versies van het verhaal recht tegenover elkaar staan?

Voor verdachten in zedenzaken is die vraag van groot belang. Een verdenking van een zedendelict kan immers al enorme gevolgen hebben, nog voordat een rechter zich over de zaak heeft uitgesproken. Juist daarom is het van belang dat zorgvuldig wordt gekeken naar het bewijs, de betrouwbaarheid van verklaringen en de vraag of de beschuldiging überhaupt steun vindt in andere bewijsmiddelen.

Wat zijn zedendelicten?

Zedendelicten zijn strafbare feiten waarbij seksuele of ontuchtige handelingen een rol spelen. Denk bijvoorbeeld aan aanranding, verkrachting, seksueel misbruik van minderjarigen, het bezit of verspreiden van kinderpornografisch materiaal en andere vormen van seksueel grensoverschrijdend gedrag.

In zedenzaken draait het vaak niet alleen om de vraag óf er seksueel contact is geweest, maar vooral om de vraag onder welke omstandigheden dat contact heeft plaatsgevonden. Daarbij is van belang of sprake was van instemming, op welke wijze die instemming — of het ontbreken daarvan — kenbaar is gemaakt, en of de verdachte wist dan wel redelijkerwijs had moeten begrijpen dat de ander geen seksueel contact wilde. Daarnaast zijn veel andere factoren, zoals bijvoorbeeld een machtspositie, van belang.

Bewijsproblematiek

Wat zedenzaken onderscheidt van veel andere strafzaken, is dat ze vaak plaatsvinden in een besloten setting, zonder directe getuigen. Regelmatig staan de verklaring van de aangever en de verklaring van de verdachte tegenover elkaar, met ieder een eigen lezing van wat er is gebeurd.

Een van de grootste uitdagingen voor het Openbaar Ministerie is dan ook het leveren van voldoende wettig en overtuigend bewijs. In tegenstelling tot bijvoorbeeld een diefstal ontbreekt het in zedenzaken vaak aan objectief en verifieerbaar bewijs. Het feit speelt zich immers doorgaans onder vier ogen af.

In Nederland geldt de zogenoemde bewijsminimumregel. Die houdt in dat een bewezenverklaring niet uitsluitend mag worden gebaseerd op de verklaring van één persoon. Er moet steunbewijs zijn: ander bewijsmateriaal dat de verklaring van de aangever op relevante punten ondersteunt.

Daarbij kan worden gedacht aan forensisch bewijs, berichtenverkeer, camerabeelden, getuigenverklaringen of andere objectieve gegevens. Maar niet ieder aanvullend bewijsmiddel is automatisch voldoende. Het steunbewijs moet daadwerkelijk iets zeggen over de beschuldiging en over de betrokkenheid van de verdachte.

DNA-bewijs is niet altijd doorslaggevend

In zedenzaken kan DNA-bewijs een rol spelen, maar het is lang niet altijd beslissend. DNA kan bijvoorbeeld aantonen dat er seksueel contact is geweest, maar daarmee staat nog niet vast dat dit contact strafbaar was.

Seksueel contact kan immers ook vrijwillig hebben plaatsgevonden. In dat geval zegt de aanwezigheid van DNA op zichzelf weinig over de vraag of sprake was van dwang, geweld, misbruik of het ontbreken van instemming. Voor verdachten is het daarom belangrijk dat niet alleen wordt gekeken naar de aanwezigheid van sporen, maar vooral naar de betekenis daarvan binnen het geheel van het dossier.

Getuigen in zedenzaken

Getuigen kunnen een belangrijke rol spelen in zedenzaken. Directe getuigen - personen die het incident zelf hebben waargenomen - zijn het meest zeggend. In de praktijk zijn zulke getuigen echter zeldzaam, juist omdat zedenzaken zich vaak in beslotenheid afspelen.

Veel vaker gaat het om indirecte getuigen. Dat zijn personen die het incident niet zelf hebben gezien of gehoord, maar die achteraf van de aangever hebben vernomen wat er zou zijn gebeurd. Zulke verklaringen worden ook wel de-audituverklaringen genoemd: verklaringen “van horen zeggen”.

De bewijskracht daarvan wordt veel kritischer beoordeeld. Een de-auditugetuige verklaart namelijk niet over eigen waarneming van het feit zelf, maar over wat hem of haar later is verteld. Daarbij kunnen nuances verloren gaan, details veranderen of interpretaties worden toegevoegd. Voor de verdediging is het daarom van belang om te onderzoeken wat de getuige precies uit eigen waarneming weet en wat slechts is overgenomen uit het verhaal van een ander.

Disclosure-getuigen

Een bijzondere categorie getuigen is de zogenoemde disclosure-getuige. Dit is iemand aan wie de aangever als eerste over het incident heeft verteld. Een dergelijke verklaring kan onder omstandigheden als steunbewijs worden gebruikt.

Ook daarvoor geldt echter dat kritisch moet worden gekeken naar de inhoud van de verklaring. De eisen om een disclosure-verklaring als steunbewijs te gebruiken zijn streng. Zo moet het specifiek gaan om de eigen waarnemingen van de getuige, heeft de getuige alleen gehoord wat de aangever vertelde? Of heeft de getuige daarnaast ook eigen waarnemingen gedaan, bijvoorbeeld over emoties, gedrag of andere concrete omstandigheden direct na het beweerde incident?

Het enkele feit dat iemand het verhaal van de aangever herhaalt, maakt die verklaring niet automatisch sterk bewijs. Juist in zedenzaken is van belang of het steunbewijs voldoende zelfstandig en betrouwbaar is.

Wil je meer informatie?

Ben je verdachte in een zedenzaak, of ben je opgeroepen voor verhoor? Dan is het belangrijk om snel duidelijkheid te krijgen over je positie, je rechten en de inhoud van het dossier.

Onze strafrechtadvocaten hebben ruime ervaring met zedenzaken en weten hoe belangrijk een zorgvuldige beoordeling van het bewijs is. Heb je vragen over een verdenking, een politieverhoor of de bewijsvoering in jouw zaak? Neem dan contact met ons op. Wij denken met je mee, beoordelen kritisch het dossier en verdedigen jouw belangen.